ऐतिहासिक: सुनेत्रा पवार ठरल्या महाराष्ट्राच्या पहिल्या महिला उपमुख्यमंत्री; अजितदादांच्या वारशासह नव्या पर्वाची सुरुवात!

History Made: Sunetra Pawar Takes Oath as Maharashtra’s First Female Deputy CM, Carrying Forward Ajit Pawar’s Vision.

सुनेत्रा पवार या महाराष्ट्रातील एक महत्त्वाच्या राजकीय आणि सामाजिक नेत्या आहेत. ३१ जानेवारी २०२६ रोजी त्यांनी महाराष्ट्राच्या पहिल्या महिला उपमुख्यमंत्री म्हणून शपथ घेऊन इतिहास रचला आहे.

त्यांच्याबद्दलची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

वैयक्तिक माहिती आणि शिक्षण

जन्म: १८ ऑक्टोबर १९६३, तेर (जि. धाराशिव).
शिक्षण: त्यांनी छत्रपती संभाजीनगर (औरंगाबाद) येथील एस. बी. महाविद्यालयातून वाणिज्य शाखेची पदवी (B.Com) पूर्ण केली आहे.
कुटुंब: त्यांचे वडील बाजीराव पाटील हे स्वातंत्र्यसैनिक होते. त्यांचे बंधू पद्मसिंह पाटील हे राज्याचे माजी मंत्री आहेत. १९८५ मध्ये त्यांचा विवाह अजित पवार यांच्याशी झाला. त्यांना पार्थ आणि जय हे दोन मुलगे आहेत.

सामाजिक कार्य

राजकारणात सक्रिय होण्यापूर्वी त्यांनी प्रदीर्घ काळ सामाजिक क्षेत्रात काम केले आहे:

पर्यावरण: त्यांनी २०१० मध्ये 'एन्व्हायर्नमेंटल फोरम ऑफ इंडिया' (EFOI) या संस्थेची स्थापना केली. जलसंधारण आणि सेंद्रिय शेतीसाठी त्यांनी मोठे काम केले आहे. त्यांना 'ग्रीन वॉरियर' पुरस्कारानेही सन्मानित करण्यात आले आहे.
ग्रामविकास: बारामतीजवळील 'काटेवाडी' हे गाव 'इको व्हिलेज' म्हणून विकसित करण्यात त्यांचा मोठा वाटा आहे. या गावाला केंद्र सरकारचा 'निर्मल ग्राम' पुरस्कारही मिळाला आहे.
शिक्षण आणि उद्योग: त्या 'विद्या प्रतिष्ठान' या नामांकित शैक्षणिक संस्थेच्या विश्वस्त आहेत. तसेच 'बारामती हाय-टेक टेक्स्टाईल पार्क'च्या अध्यक्षा म्हणून त्यांनी हजारो महिलांना रोजगार मिळवून दिला आहे.

राजकीय कारकीर्द

लोकसभा निवडणूक २०२४: त्यांनी २०२४ ची लोकसभा निवडणूक बारामती मतदारसंघातून लढवली होती.
राज्यसभा: त्यानंतर त्यांची राज्यसभेवर खासदार म्हणून निवड झाली. फेब्रुवारी २०२५ मध्ये त्यांची राज्यसभेच्या तालिका अध्यक्षांच्या पॅनेलवर (Panel of Vice-Chairpersons) नियुक्ती झाली होती.
उपमुख्यमंत्री: पती अजित पवार यांच्या निधनानंतर निर्माण झालेली पोकळी भरून काढण्यासाठी राष्ट्रवादी काँग्रेसने त्यांच्याकडे नेतृत्वाची धुरा सोपवली. ३१ जानेवारी २०२६ रोजी त्यांनी उपमुख्यमंत्रीपदाची शपथ घेतली.

सुनेत्रा पवार यांच्या सामाजिक आणि राजकीय प्रवासातील काही महत्त्वाचे टप्पे अधिक सविस्तरपणे खालीलप्रमाणे आहेत:

१. सामाजिक उपक्रम आणि 'बारामती मॉडेल'

सुनेत्रा पवार यांनी केवळ सत्तेच्या राजकारणापेक्षा 'विकासाचे राजकारण' करण्यावर भर दिला आहे.

एन्व्हायर्नमेंटल फोरम ऑफ इंडिया (EFOI): या संस्थेच्या माध्यमातून त्यांनी कचरा व्यवस्थापन, बायोगॅस संयंत्रे आणि वृक्षारोपणाची मोठी चळवळ उभी केली. विशेषतः ग्रामीण भागातील महिलांना सौर ऊर्जेचा वापर करण्यास त्यांनी प्रवृत्त केले.
काटेवाडीचा कायापालट: बारामतीमधील 'काटेवाडी' गावाला त्यांनी सेंद्रिय शेती आणि स्वच्छतेच्या बाबतीत रोल मॉडेल बनवले. आज हे गाव देशातील सर्वात स्वच्छ आणि पर्यावरणपूरक गावांपैकी एक मानले जाते.
टेक्स्टाईल पार्क: बारामती हाय-टेक टेक्स्टाईल पार्कच्या माध्यमातून त्यांनी हजारो ग्रामीण महिलांना शिवणकाम आणि फॅशन डिझाईनिंगचे प्रशिक्षण देऊन त्यांना आर्थिकदृष्ट्या स्वावलंबी बनवले आहे.

२. राजकीय स्थित्यंतर आणि नेतृत्व

त्यांची राजकीय कारकीर्द ही संघर्षातून आणि जबाबदारीतून पुढे आली आहे:

पडद्यामागची ताकद: सुरुवातीला त्यांनी केवळ अजित पवार यांच्या मतदारसंघातील व्यवस्थापन आणि जनसंपर्क सांभाळण्यावर लक्ष दिले होते. 'कौटुंबिक चेहरा' म्हणून त्या बारामतीमध्ये अत्यंत लोकप्रिय होत्या.
२०२४ ची लोकसभा निवडणूक: ही त्यांच्या आयुष्यातील पहिली मोठी निवडणूक होती. जरी या निवडणुकीत त्यांना यश मिळाले नाही, तरी त्यांनी संपूर्ण बारामती लोकसभा मतदारसंघात स्वतःची स्वतंत्र ओळख निर्माण केली.
राज्यसभेतील सक्रियता: खासदार म्हणून निवडून गेल्यावर त्यांनी संसदेत महिलांचे आरोग्य, शेती आणि ग्रामीण पायाभूत सुविधांवर महत्त्वाचे प्रश्न मांडले. त्यांच्या अभ्यासू वृत्तीमुळेच त्यांची नियुक्ती राज्यसभेच्या तालिका अध्यक्षपदी करण्यात आली होती.

३. उपमुख्यमंत्री म्हणून ऐतिहासिक पाऊल

३१ जानेवारी २०२६ रोजी त्यांनी घेतलेली शपथ ही महाराष्ट्राच्या राजकारणातील एक मोठी घटना आहे.

त्यांनी महिला बालकल्याण आणि ग्रामीण विकास यांसारख्या महत्त्वाच्या खात्यांवर लक्ष केंद्रित करण्याचे संकेत दिले आहेत.
त्यांच्याकडे राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाच्या (अजित पवार गट) अध्यक्षपदाची जबाबदारीही सोपवण्यात आली आहे.

क्षेत्र	प्रमुख योगदान
पर्यावरण	जलसंधारण, सेंद्रिय शेती आणि वृक्षारोपण.
महिला सक्षमीकरण	बचत गट आणि टेक्स्टाईल पार्कद्वारे रोजगार.
शिक्षण	विद्या प्रतिष्ठानच्या माध्यमातून ग्रामीण विद्यार्थ्यांना जागतिक दर्जाचे शिक्षण.
प्रशासन	उपमुख्यमंत्री म्हणून धोरणात्मक निर्णय घेण्याची क्षमता.

सुनेत्रा पवार यांनी ३१ जानेवारी २०२६ रोजी उपमुख्यमंत्रीपदाची सूत्रे हाती घेतल्यापासून, त्यांनी प्रशासनात आपला वेगळा ठसा उमटवण्यास सुरुवात केली आहे. त्यांच्या सध्याच्या जबाबदाऱ्या आणि आगामी प्रकल्पांची माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

१. मंत्रिमंडळातील सध्याच्या जबाबदाऱ्या

सुनेत्रा पवार यांच्याकडे उपमुख्यमंत्रीपदासोबतच खालील महत्त्वपूर्ण खात्यांचा कार्यभार सोपवण्यात आला आहे:

महिला आणि बालविकास मंत्रालय: महिलांची सुरक्षा, अंगणवाडी सेविकांचे प्रश्न आणि कुपोषण निर्मूलन यांवर त्या प्रामुख्याने काम करत आहेत.
ग्रामीण विकास मंत्रालय: ग्रामीण भागातील रस्ते, पिण्याचे पाणी आणि ग्रामपंचायतींचे सक्षमीकरण ही त्यांच्या प्राधान्यक्रमाची खाती आहेत.
नियोजन विभाग: राज्याच्या अर्थसंकल्पीय नियोजनात आणि विकासकामांच्या वाटपात त्यांची भूमिका कळीची आहे.

२. आगामी महत्त्वाचे प्रकल्प (२०२६ मधील व्हिजन)

त्यांनी पुढील काही महिन्यांसाठी काही महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पांची घोषणा केली आहे:

'महाराष्ट्र शक्ती' योजना: ग्रामीण महिला उद्योजकांना कमी व्याजात कर्ज उपलब्ध करून देण्यासाठी त्या एका नवीन योजनेवर काम करत आहेत.
स्मार्ट व्हिलेज २.०: काटेवाडीच्या धर्तीवर राज्यातील इतर १०० गावांना 'इको-फ्रेंडली' आणि डिजिटल करण्याचं त्यांचं लक्ष्य आहे.
महिला सुरक्षा अ‍ॅप: संपूर्ण महाराष्ट्रात महिलांच्या सुरक्षेसाठी अत्याधुनिक तंत्रज्ञानावर आधारित एक एकीकृत (Integrated) हेल्पलाईन आणि अ‍ॅप विकसित करण्याचे निर्देश त्यांनी दिले आहेत.
शाश्वत शेती उपक्रम: हवामान बदलाचा विचार करून शेतकऱ्यांना 'हवामान अनुकूल शेती' (Climate Resilient Farming) करण्यासाठी तांत्रिक मदत आणि अनुदान देण्याचे त्यांचे नियोजन आहे.

३. राजकीय नेतृत्व

पक्ष बांधणी: अजित पवार यांच्यानंतर राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या कार्यकर्त्यांना एकत्र ठेवण्याची आणि पक्षाची संघटनात्मक बांधणी करण्याची मोठी जबाबदारी त्या पार पाडत आहेत.
प्रशासकीय शिस्त: सरकारी कामात पारदर्शकता आणण्यासाठी त्यांनी 'ई-गव्हर्नन्स'वर भर देण्याचे ठरवले आहे, जेणेकरून सर्वसामान्यांची कामे वेळेत पूर्ण होतील.